Ýaşaýyş durmuşyny ýönekeý üýtgetmegiň arteriosklerozyň öňüni almaga we ýüregiň sagdynlygyny saklamaga uly täsir edip biljekdigini bilýärdiňizmi? Arterioskleroz, şeýle hem arteriýalaryň gatylaşmagy diýlip atlandyrylýar, arteriýa diwarlarynda gan örtükleri toplananda we möhüm organlara gan aýlanyşyny çäklendirende ýüze çykýar. Şeýle-de bolsa, deňagramly iýmitlenmek, fiziki taýdan işjeň bolmak, gan basyşyny we holesterini gözegçilikde saklamak, çilim çekmegi taşlamak, alkogol sarp edilişini çäklendirmek, stressi dolandyrmak we uklamaga ileri tutmak arkaly arteriosklerozyň töwekgelçiligini azaldyp we ýürek-damar saglygyny gowulandyryp bilersiňiz.
Arterioskleroz ýürek keselidir we ýürekden bedeniň galan bölegine kisloroda baý gany daşaýan gan damarlary bolan arteriýalaryň galyňlaşyp, gatylaşmagy bilen ýüze çykýar. Ol arteriýa diwarlarynyň galyňlaşmagy we gatylaşmagy bilen häsiýetlendirilýär, bu bolsa gan akymynyň peselmegine we mümkin bolan gaýraüzülmelere getirýär.
Arterioskleroz üç esasy görnüşi öz içine alýan giň termindir: ateroskleroz, Munchberg arteriosklerozy we arterioskleroz. Ateroskleroz iň köp ýaýran görnüşi bolup, köplenç arterioskleroz bilen çalşyrylyp ulanylýar.
Arterioskleroz – kiçi arteriýalara we arteriolalara täsir edýän arteriýalaryň gatylaşmasydyr. Ol köplenç ýokary gan basyşy bilen baglanyşyklydyr we köplenç diabet we böwrek keselleri ýaly beýleki saglyk ýagdaýlary bilen utgaşýar. Arterioskleroz organlaryň zeperlenmegine sebäp bolup biler, sebäbi gan akymynyň azalmagy dokumalary kisloroddan we iýmit maddalaryndan mahrum edýär.
Arteriosklerozy anyklamak, adatça, lukmançylyk taryhynyň seljerilmegini, fiziki barlagy we diagnostik barlaglary öz içine alýar. Lukman holesteriniň derejesini kesgitlemek üçin gan analizlerini, ultrases ýa-da angiografiýa ýaly surat barlaglaryny belläp biler ýa-da arteriýalardaky dykylma derejesini takyk kesgitlemek üçin koronar angiogrammany maslahat berip biler.
Aterosklerozy bejermek alamatlary gözegçilikde saklamaga, keseliň ösüşini haýallamaga we gaýraüzülmeleriň töwekgelçiligini azaltmaga gönükdirilendir. Ýürege peýdaly iýmitlenmek, yzygiderli fiziki işjeňlik bilen meşgullanmak, çilim çekmegi taşlamak, gan basyşyny we holesteriniň derejesini gözegçilikde saklamak we diabeti netijeli dolandyrmak ýaly ýaşaýyş durmuşyny üýtgetmek köplenç maslahat berilýär.
Arterioskleroz adatça gaýraüzülmeler ýüze çykýança hiç hili alamat döretmeýär. Alamatlar meselä baglylykda üýtgeýär we aşakdakylary öz içine alyp biler:
● Ýadawlyk we ejizlik
● Döş agyry
● Dem alyş kynçylygy
● el-aýaklaryň uýuşmagy we gowşaklygy
● Gürrüňiň çylşyrymlylygy ýa-da aragatnaşykda kynçylyk
● Ýöreýän wagtyňyz agyry
● Aterosklerozyň esasy sebäpleriniň biri arteriýalarda gatlaklaryň toplanmagydyr. Gatlak wagtyň geçmegi bilen arteriýalaryňyzyň içki örtüginde toplanýan holesterinden, ýagdan, kalsiýden we beýleki maddalardan ybarat. Bu toplanma arteriýalary daraldýar, organlara we dokumalara gan we kislorod akymyny çäklendirýär. Ahyrsoňy, bu arteriýalaryň doly ýapylmagyna we saglyk bilen baglanyşykly çynlakaý kynçylyklara sebäp bolup biler.
● Gandaky ýokary derejeli holesterin arteriosklerozyň ösmeginde möhüm rol oýnaýar. Holesterin aşa köp bolanda, ol arteriýa diwarlaryna çöküp, damar örtüginiň emele gelmegine sebäp bolup biler. Bu artykmaç holesterin, adatça, gaýtadan işlenen iýmitlerde, gowrulan iýmitlerde we ýagly etlerde duş gelýän doýgun ýaglara we trans ýaglara baý iýmitden gelip çykýar.
● Arteriosklerozyň başga bir möhüm sebäbi ýokary gan basyşydyr. Gan basyşy ýokary bolanda, ol arteriýalara goşmaça basyş edýär, olaryň diwarlaryny gowşadýar we zeperlenmäge has duýgur edýär. Basyşyň ýokarlanmagy arteriýa diwarlarynda gödek örtükleriň peýda bolmagyna hem sebäp bolup, örtükleriň toplanmagy üçin amatly gurşawy döredip biler.
● Çilim çekmek arterioskleroz üçin belli töwekgelçilik faktorydyr. Çilim tüssesinde damarlara gönüden-göni zyýan ýetirip we damar örtüginiň emele gelmegine itergi berip bilýän zyýanly himiki maddalar bar. Çilim çekmek gandaky kislorodyň umumy mukdaryny hem azaldýar, bu bolsa damarlaryň dogry işlemegini kynlaşdyrýar we wagtyň geçmegi bilen olaryň zaýalanmagyna sebäp bolýar.
●Fiziki işjeňligiň ýetmezçiligi arteriosklerozyň ýene bir esasy sebäbidir. Yzygiderli maşk etmek arteriýa diwarlarynyň çeýeligini we sagdynlygyny saklamaga kömek edýär, gan aýlanyşyny gowulandyrýar we damar örtüginiň döremeginiň töwekgelçiligini azaldýar. Beýleki tarapdan, oturymly hereket agramyň artmagyna, ýokary gan basyşyna we holesteriniň derejesiniň ýokarlanmagyna getirip biler, bularyň hemmesi arteriosklerozyň töwekgelçilik faktorlarydyr.
● Genetika we maşgala taryhy hem adamyň ateroskleroza sezewar bolmagyny kesgitlemekde rol oýnaýar. Eger ýakyn maşgala agzasynyň ýürek-damar keseliniň geçmişi bar bolsa, arteriosklerozyň döremek mümkinçiligi has ýokarydyr. Genleri üýtgedip bolmasa-da, sagdyn durmuş ýörelgesini saklamak we beýleki töwekgelçilik faktorlaryny dolandyrmak genetiki meýilleriň täsirini azaltmaga kömek edip biler.
● Ahyrsoňy, diabet we semizlik ýaly käbir keseller arterioskleroz töwekgelçiligini artdyrýar. Diabet gan şekeriniň ýokary bolmagyna sebäp bolýar, bu bolsa arteriýa diwarlaryna zyýan ýetirýär we damar örtükleriniň toplanmagyna itergi berýär. Şeýle hem, semizlik ýürek-damar ulgamyna goşmaça agram salýar we ýokary gan basyşynyň, diabetiň we ýokary holesteriniň ähtimallygyny ýokarlandyrýar.
Magniý köp fiziologiki proseslere gatnaşýan adam bedeni üçin möhüm iýmit maddasy we möhüm mineraldyr. Magniý arteriýa diwarlaryndaky ýumşak myşsalary gowşatmaga we mineral derejesini deňleşdirmäge kömek edýär. Esasan hem gan basyşyny kadalaşdyrmak we sagdyn gan damarlaryny goldamak arkaly ýürek-damar saglygyny saklamakda möhüm rol oýnaýar.
Magniýiň ajaýyp çeşmeleriniň käbirine gara ýaprakly ýaşyl gök önümler (meselem, ispanak we kele), hozlar we tohumlar (meselem, badam we kädi tohumlary), doly däneli ekinler, baklagiller we balyk girýär. Mundan başga-da, gündelik zerurlyklaryny diňe iýmit arkaly kanagatlandyrmakda kynçylyk çekýänler üçin magniý goşundylary bar. Magniý dürli görnüşlerde bolýar, şonuň üçin size laýyk gelýän görnüşi saýlap bilersiňiz. Adatça, magniý goşundy hökmünde agyz arkaly kabul edilip bilner. Magniý malaty, Magniý TauratyweMagniý L-Threonatemagniý oksidi we magniý sulfaty ýaly beýleki görnüşlere garanyňda, beden tarapyndan has aňsat özleşdirilýär.
Kurkumanyň düzüminde kurkumin atly işjeň madda bar we barlaglar kurkumanyň antitrombotik (gan laxtalarynyň döremeginiň öňüni alýar) we antikoagulýant (gan suwuklandyryjy) ukyplaryna eýedigini öňe sürýär.
Mundan başga-da,OEAişdäni we lipid metabolizmini sazlamak ukyby aterosklerozyň esasy töwekgelçilik faktory bolan semizlikli näsaglara goşmaça peýda berip biler. Ýagyň oksidlenmegini höweslendirmek we holesterin derejesini peseltmek arkaly OEA agramy dolandyrmaga kömek edip biler, şeýlelik bilen aterosklerotik örtügiň emele gelmeginiň we ösüşiniň öňüni alýar.
S: Aterosklerozyň öňüni almak üçin sagdyn iýmitlenme nähili bolýar?
A: Arteriosklerozyň öňüni almak üçin sagdyn iýmitlenmek köp mukdarda miweleri, gök önümleri, doly däneli önümleri we ýagsyz beloklary iýmegi öz içine alýar. Doýgun we trans ýaglary, holesterini, natriýi we goşmaça şekerleri çäklendirmeli.
S: Aterosklerozyň öňüni almak üçin nähili fiziki işjeňlikler kömek edip biler?
A: Çalt ýöremek, ylgamak, suwda ýüzmek ýa-da welosiped sürmek ýaly yzygiderli aerobika maşklary bilen meşgullanmak arteriosklerozyň öňüni almaga kömek edip biler. Garşylyk maşklary we çeýelik maşklary hem peýdalydyr.
Duýduryş: Bu makala diňe umumy maglumat üçin niýetlenen we lukmançylyk maslahaty hökmünde kabul edilmeli däldir. Blog ýazgylarynyň käbir maglumatlary Internetden gelip çykýar we professional däl. Bu web sahypasy diňe makalalary tertiplemek, formatlamak we redaktirlemek üçin jogapkärdir. Has köp maglumat bermek maksady, onuň garaýyşlary bilen ylalaşýandygyňyzy ýa-da mazmunynyň hakykylygyny tassyklaýandygyňyzy aňlatmaýar. Islendik goşundylary ulanmazdan ýa-da saglyk bejeriş tertibiňize üýtgetmeler girizmezden öň, hemişe saglyk işgäri bilen maslahatlaşyň.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 11-nji oktýabry
